OUMA SE SPIEELTAFEL

Dit is ’n wêreld van vreugde wat hier voor my oopgaan.

As ‘n mens nog ‘n klein-kind is bestaan jou wêreld net uit vreugde, mooi goed en lekker kry.

Ander dinge wat in grootmens wêreld is, is net onnodige stertjies wat bygelas word. Woorde soos awesome, prentjiemooi en fantasties is vir grootmense.  Vir kinders is daar net een woord en daardie woord is MOOI. Dis al.
Hierdie wêreld se naam is, My Ouma se spieëltafel.

Hierdie wêreld staan in haar kamer, by die voetekant van haar bed. Die spieël staan met sy rug na die venster toe, sodat die natuurlik lig op ouma kan val as sy haar make-up opsit.

Ek gaan staan voor die spieël-tafel met sy laaie, tafeldoekies en potjies.

Ek staan op my linkervoet se tone sodat ek my regterboud mooi op die stoeltjie kan sit.

Dan druk ek met my regterhand op die stoeltjie om die ander boud mooi netjies op te kry. Sien, Ouma is mos ’n grootmens en sy gaan sit op die stoel, ek moet klim, maar in my kind-kop gaan sit ek ook mooi op die stoel, nes ouma

My klein handjies strek uit na ’n ornamentjie. Lyk soos ’n melkbetertjie, net so groot soos ’n grootmens se duim, met ’n goue handvatsel, rooi, groen en goue krulle daarop. Mooi blink.
Ek vat daaraan en dis asof die lewe self in my longe kom blaas. Ek voel uitasem.

Ek streel aan ’n deurskynende bakkie, met die mooiste krulle en draaie. Dis beeldskoon. Daar staan selfs ’n ander bakkie met blomme opgeteken wat krul en krul van oor tot oor, van onder tot bo. Dis hier wat ek voel die lewe homself blaas nog ’n ekstra gevoel in my hartjie in, ’n gevoel wat ek seker is geen ander kind in my klas het nie.

Daar staan dan ’n langwerpige bakkie, in die vorm van ’n lang blaar. Daarin is blink oorbelle, dit skitter skoon as die oggendson daarop val. Ek vat een en knip dit aan my oor vas. Gelukkig, dink ek, kon ouma nie oorbelle dra wat gaatjies soek nie, net die knip on’s.

Die oorbel voel swaar aan my oor, maar ek gee nie om nie, dis beeldskoon.
Net langs die oorbelle is ’n borsspeld. Daar is een van ’n roos wat uitgepak is met rooi diamantjies en ’n stingeltjie van goud. Dan ’n Cameo, een wat nie juis blink nie. Ek besluit om die roos aan my tshirt vas te knyp…..dis asemrowend.

Ek trek versigtig die boonste, middelste laai oop.

Hier voor my lê ’n ander wêreld. ’n Wêreld van vroue gesigte wat ek seker is, net oorsee bly. Dis poeier, lipstick, eyeshadow, kwassies en mooi goed wat tog so lekker ruik.

Ek vat die rooiste lipstick en kleur my lippies in. Skeef, maar vir my is dit mooi.

Trek lyne met ’n swart potlood oor my oë en kleur my ooglede potblou in. Ek het al selfs gesien ouma byt met haar lippe op ’n tissue as sy klaar lipstick aangesit het. Ek doen dit ook. Dit voel so reg en mooi. Dis asof die lewe homself vlerke aan my skouers vasblaas en ek vlieg die hemel in, net soos daai bont skoenlappers op die blomme in die bedding voor die slaapkamer.

Vir lank kyk ek vir myself in die spieël. Ek voel ek kan ’n liedjie sing, maar iets is nog nie klaar nie.
Ek haal ’n botteljie uit een laai  en spuit dit op my hare.

My ouma vat altyd hierdie hairspry, spuit dit op haar hare en druk dit dan saggies plat. As sy spuit, hou sy ’n boek of ’n ding voor haar oë. Seker sodat dit nie moet brand nie. Ek weet nie juis nie, maar ek doen dit ook maar.

Ek is mooi. Baie mooi

Ek kyk weer vir lank in die spieël en besluit, maar iets kort.
Voor my op die tafel staan ’n fyn botteltjie met vloeistof in en ’n spuit-dingetjie aan die agterkant met ’n lang pype. O, dis parfuum. “Sent’ soos ek dit genoem het. Ek spuit daarvan aan en dis asof die lewe homself van my ’n bruid maak. Dit ruik soos soet blomme.

Vir lank kyk ek vir myself in die spieël. Ek word al mooier vir myself.

Toe ek voetstappe hoor, besef ek dis ouma wat kamer toe gestap kom. Ek was te laat om my gesig skoon te vee en van die stoeltjie af te spring om met my treintjie en lorries te speel, want sien, seuntjies speel met treintjies en karretjies, nie grimering nie.

Ouma sien vir my op haar stoeltjie sit, met groot verskrikte oë, maar toe glimlag sy daardie Ouma glimlag.

“Ouma? vra ek met ’n klein stemmetjie”

“Ja my kind?”

“Mag ek asseblief kyk wat in daardie mooi potjies is met die goue rante en diamandtjies aan?”

“Natuurlik mag jy kind, maar kom ek wys jou” antwoord ouma en kom sit styf langs my.

“Kyk, in hierdie potjie is ’n ring met die mooiste diamant in. Hier, in hierdie mooi potjie is ’n hangertjie met fyn blaartjies en blink rosies.”

Dis mooi, fluister ek

Kom ek sit dit vir jou aan, sê ouma.

En soos Ouma vir my daardie hangertjie om my nek hang en die ring aan my duimpie druk sê sy:

“My kind onthou, elke mens is ’n mooi,  blink potjie met baie diamante en kleur.

Ons almal is ewe mooi, maar jy moet seker maak dat jy van binne ook mooi is, net soos die hangertjie in hierdie potjie met die goue blaartjies, net soos die potjie waarin die ring is. Ons moet oral mooi wees”

Ek sal dit nooit vergeet nie.

Ek knyp my ogies styf toe.

Toe ek my oë oopmaak, is dit 40 jaar later, en ek onthou dit nog altyd.

 

Ek sit die laaste bietjie lipstiffie aan my lippe, poeier my gesig sodat die verhoogligte nie my moet laat blink nie, sit Ouma se blink ring aan my vinger en stap op die verhoog.

Toe klap duisende mense hande.

 

Advertisements

DIE DAG TOE DIE BREDIE ‘N SOP GEWORD HET

 

As mens na kiekies kyk is daar altyd ‘n gevoel van ‘n vraag sonder ‘n antwoord in mens se hart.
Maar hierdie kiekie en dag sal ek nou nie vergeet nie. Daar was ‘n lelike weer oppad en die Oom wil sop he, maar ek het ‘n bredie op die stoof.

“Hessie, maak tog maar daar ‘n pot sop. Die weer steek woes op” het die Oom gekerm.

“My Man, daar is ‘n bredie op die stoof. Dit is ook net so goed in reënweer. Ek kan nie nou gaan staan e sop ook maak nie. ” En so het dit aangegaan totdat ek toe nou maar ‘n sop gemaak het.

Maar die ding wat die oom nie weet nie, is dat ek daardie bredie gevat het en net baie water en aftreksel gemaak het en ‘n sop uit hom gemaak het. Heel tevrede het ek gestaan en kyk hoe my bredie sop word en ek trots is. (jy kan mos op die kiekie my trotsgeit sien).
“Hessie!” skree die oom vanaf die stoep se kant af. “Lyk my die weer trek verby ons. Hy trek daar by die Dippenaars se plaas verby.” En ek voel ‘n ding in my binnenste.

“Jy kan maar die sop laat staan. Ons sal bredie eet vanaand”. En hier staan ek voor ‘n koolstoof met ‘n sop wat eers ‘n bredie was en nou weer ‘n bredie moet word.

“Hessie, ek het sommer vir Arend-hullle ook gevra om oor te kom vir die bredie. Jy maak mos maar ‘n stewige bredie”….en die Oom ‘bredie’ net voor en ‘bredie’ net agter.

Vinnig moes ek weer ‘n paar aartappels skil, nog ‘n paar wortels bysit en die sous afspek.

“Hessie, kyk net dat daar nie te veel vetterigheid op die bredie dryf nie. Die Arend man is baie gesteld op vetterigheid.” gaan die Oom aan.

“Liewe Vader, help net asseblief. As U vandag ‘n wonderwerk moet laat gebeur moet dit baie vinnig gebeur”

Daar, onthou ek my Antie Octavia se geheim……”Gooi ‘n bak vol ys bo-op die bredie, en dan so vinnig as moontlik moet jy dit afskep, dan kom al daardie vet saam met die ys” sing haar woorde soos ‘n Psalm en gebed gemeng deur my geheue….

“Dankie Here.” bid ek.

Toe ek deur die sifdeur stap wat , die vlieë uithou, om die skille in die groentetuin te gooi, dink ek….”Ja, Hessie, soms, as dit goed gaan is ons ‘n stewige bredie, maar soms as dit sleg gaan word ons sop net om later, as dit weer beter gaan, ‘n bredie te word.

Daar is altyd iemand wat ons help om weer ‘n bredie te word die dag as ons sop is….”

NEEF SE TROUE

NEEF SE TROUE

 

Die beste plek in Tweeling om ’n storie te kry, is op Tannie Hessie se groot rooi stoep.

As ek die Tannie nie so goed geken het nie, sou ek sweer sy maak die stories op, maar al haar stories is waar. Hulle sê dis dinge wat werklik in die dorp gebeur het.

Haar suster bly net so oor die pad van haar.
Tannie Hessie het op ’n stadium haar huis omskep in ’n losieshuis. Haar dogter Timothy wat in matriek was, het baie met die losieshuis gehelp. Timothy se neef, dis nou Tannie Hessie se suster se seun, het ook soms kom help as dit te besig was. Hy was goed met kosmaak, tafel dek en die kamers versier. Sy naam was Bazil, maar almal het hom maar Neef genoem.

Timothy en Neef was baie na aan mekaar, veral toe die losieshuis goed op dreef was, moes die tweetjies inspring om met die loseerders te help.

Na matriek toe ontmoet Timothy ’n man, wat ’n loseerder was, Mister O’Connor, van Ierland af, hulle raak verlief en Timothy gaan saam met hom oorsee. Neef het agter gebly en vir Tannie Hessie met die losieshuis bly help. Maar na Oom Charles, Tannie Hessie se man, se dood, Timothy wat weg is en Tannie Hessie te oud om nog te werk, loop die hele losieshuis besigheid dood.

Neef weet nie wat om te doen nie. Hy kry toe werk by die koöperasie as verkoopsman.

Neef het maar so alleen gebly. Sy ma het aanhou karring en gesê dis nou tyd vir vrou vat.

Daardie jaar kry die skool ’n nuwe juffrou. Sy het Engels gegee, was baie skaam en ’n Katoliek.

Daar was geen Katolieke kerk op die dorp nie en dan het sy soms Frankfort toe gery waar daar wel ’n Katolieke kerk asook ’n klooster was.

Neef en Thelma raak toe vriende en die hele dorp se oë is op die tweetjies, want nou gaan Neef uiteindelik vrou vat en trou. Die feit dat sy Katoliek was, het die familie so bietjie gehinner, maar almal is tog net te dankbaar dat Neef ’n nooitjie het.

Tannie Hessie vertel toe verder vir my, dat Neef daardie herfs in 1987 die jawoord vra.

“Tannie, dit kan mos nie wees nie” sê ek toe.

“Kind, dis die waarheid, maar hoor toe wat gebeur. Dis aller-verskriklik” sê Tannie Hessie.

“Vertel alles Tannie” Sê ek.

En sy vertel verder.

Jong, Thelma stem toe in om te trou en daar begin die storie. Elke week moes Thelma alleen Frankfort toe, Klooster toe, vir die voorbereiding as bruid.

Dan moet Neef die volgende dag weer klooster toe as voorbereiding van die bruidegom. Dit behels goed soos hoe om ’n goeie man te wees, hoe om ’n vrou te behandel en haar op die hande te dra en dan hoe om, sal ons nou maar sê, die kamerdinge te doen.

“Tannie bedoel dat Neef opleiding moet kry hoe om tussen die lakens die ding te kan doen?” vra ek

“My kind, moenie die storie vooruit hardloop nie. Die beste deel kom nog.” sê die Tannie.

Sy vertel toe verder.

So gaan dit vir weke aan. Een dag Thelma, die volgende dag Neef. Frankfort toe en terug.
So kom die tweetjies tot trou in die Katolieke kerk in Frankfort. Neef se familie was nie baie gelukkig met die katolieke storie waar die mans lang rokke dra en met kerse en wierook rondsluip nie, maar die troos is dat daar nou ’n vroutjie is en kleinkinders gaan binnekort volg.

Dit was ’n mooi troue. Thelma se ouers het gesorg dat Thelma, volgens tradisie, mooi gelyk het vir haar bruidegom.

Nie lank nie, en ’n dogtertjie word gebore.

Net op haar hakke is nog ’n dogtertjie en alles gaan goed.

“Neef se ma het die kleinkinders vreeslik bederf” vertel Tannie Hessie.

“Maar waar is Thelma dan nou, want Neef bly mos daar in die Kalahari saam met George” vra ek.

“My kind, Neef het op daardie stoel waarop jy nou sit, vir my die storie kom vertel” en Tannie Hessie lag uit haar maag.

“Wat is dit Tannie?” vra ek pure nuuskierig.

“Die dag toe Thelma pad vat met kinders en al kom sit Neef hier by my en vertel my alles. Jong, hy vertel my dat elke keer toe hy Frankfort toe moes ry vir die voorbereiding van die huwelik, was dit ’n gedoente van ’n ander aard.”

Tannie Hessie lag so dat sy nie verder kan vertel nie.

Ek moet ook lag…want hier kom ’n ding.

“My Kind, Neef sê vir my dat hy dan klooster toe gaan en dan met ’n lang, breë gang afstap, tot by ’n kantoor. Daar wag ’n Non hom in. Hy teken dan ’n register. Die sê dan hy kan maar deurstap na ’n ander vertrek wat op die mooiste tuin uitkyk. Daar moet hy dan by ’n lessenaar sit en wag vir sy les en voorbereiding. Die eerste dag, vertel Neef, kom die Non in en begin vir hom leer van respek vir ’n vrou en al daai goete, maar hier by die 5 de week se les, begin die bed goeters. Neef vertel my dat hy sy eie oë en ore nie kon glo nie, want hier voor hom sit ’n Non in ’n volle mondering en verduidelik vir hom met die hulp van ’n piesang hoe om te werk te gaan met sy vrou op die Huweliksnag.”

Ek bars uit van die lag. Tannie Hessie lag saam.

“So vertel Neef vir my dat hy ’n geskenk na die kursus gekry het. ’n Koorspen” sê Tannie Hessie.
“”n Koorspen? Vir wat?” vra ek

“My kind, om die vrou se ‘koors’ te meet om seker te maak dat sy vatbaar is, jy weet?” en sy tuit haar lippies en maak haar bene net so sentimeter oop sodat ek die idee moet kry”

“Tannie lieg!” gil ek.

“Dis die heilige heilige waarheid kind. Hy het vir my daardie koorspen kom wys.”

Ek en Tannie Hessie lag so dat dit voel die lag haak in my maag vas.

“Maar Tannie, ek verstaan nou een ding nie. Hoe kan ’n non ’n man van seks wil leer”.

“My Kind, dit is die Nonne se geheim. Net hulle sal weet”

 

 

BYSTEEK

My mens, dit was nou al goed skemer toe hierdie ding my oorkom.

Die aandster het al mooi geblink daar op die horison.

Die tyd is dit mos asof die klanke om mens harder as gewoonlik is. Soos die windpomp hier agter wat sy skuurklanke maak, en die water wat so drup drup vanuit sy pyp in die ou dam, soos ’n sonbesie as die arm-mans-karos so warm is in die somermaande.

Dis net toe ek vir die oom sê dat ons maar na onse stelassie toe moet gaan om in te kruip, toe ek ’n stem net hier buite die tuinhekkie hoor. Ek kyk by die kombuis venster uit en skreef-trek my oë om beter te kan sien.

AS mens in die donker wil sien of jy ’n ding raak kyk, moet jy skuins verby hom kyk, dan sien jy hom raak, maar my storie is nou nie oor donker-kyke nie, maar oor die geluid.

Voor my kombuisdeur staan daar ’n mannetjie wat die deur so klop, klink het soos ’n klop van iemand wat in groot nood is. Hier in onse dorpie klop jy net so twee of drie kloppe, gevolg deur ’n ‘hallo’ of so iets dan kom jy maar in.
Ek maak die deur toe maar versigtig oop, eers op ’n skrefie, mens weet mos nooi wat aan die anderkant vir mens wag nie. Die duiwel kan soms listig wees. Ek maak oop en loer by die skreef uit.

Ek groet toe maar vriendelik, maar versigtig toe ek die deur oopmaak,
Naand, Meneer, hoe klop Meneer my deur asof daar dood of nood is, vra ek.

Naand Antie, is Antie die Bossiesvrou?

Die wat? wou ek weet en erg my so klein bietjie.
Ek het al gehoor die mense praat van my as Bossiesvrou, seker omdat ek die veld en sy plante ken, en die gesondmaakbossies.

Die Bossiesvrou wat mens kan gesond maak.
Die mannetjie praat so vinnig klink of hy afdraende praat,.

Ja, dis ek maar ek maak mense met boererate gesond, sê ek toe maar vir die mannetjie want Bossies vrou klink so effens Boos vir my.

Ek sê toe vir die oom so oor die skouer: “jong, hierdie mannetjie is nie van onse bedding nie” en die oom maak toe maar of hy my nie hoor nie.

 

Antie sien, ek het ’n talent van bo gekry om hare te doen en ek het besluit om hier in die karoo te kom woon, met baie groot verwagtinge bygesê, maar dit lyk asof ek myself goed kom styf loop het.
Ek kry toe die ander dag ’n dametjie wat haar hare sag en glad wil hê….vertel hy my in sy afdraende manier van praat.

Wag, wag….maak ek die mannetjie toe stil want ek weet nie of ek mooi verstaan waarvan hy praat nie. Die oom erg hom sommer en loop kamer toe.

Kom ons gaan sit daar onder die groot dak, dan vertel jy my stadig, sê ek toe .

Wat vir ’n ding is die groot dak? wou hy weet.

Dis maar net om te sê dat ons buite moet gaan sit, so onder die sterrehemel.

 

Daar gaan ons toe uit en die die mannetjie vertel van die vrou wat haar hare wou glad en reguit kry.
Haar hare was so droog ek het nie geweet wat om te maak nie.

het dit soos Asgras hare gelyk. Jy weet, as die veld afgebrand het en daai swart, kort stukies bly oor.

Ja, so iets. Sy gaan sit toe in die stoel en ek begin met my haardroeer en borsel, maar daai spul bly kliphard en stokstyf. Ek dink toe maar as mens dalk heuning aansit sal die vrou se hare sagter word en so doen ek dit toe. Ek spoel haar kop af en daar blink daai droeë hare asof dit nuut is. Sy betaal toe so klein bietjie ekstra want daar was nog niemand wat haar hare so mooi kon kry nie.

Nou maar wat is die probleem dan. Heuning is bekend vir dit, sê ek toe en vertsaan nog nie ’n woord nie.

Maar toe die vrou hier onder verby die pepperbome loop, sak klomp bye op haar kop neer en jaag vir haar. Seker agter die soet van die heuning aan. Die vrou hardloop toe na die ou plaasdam wat hier agter die windpomp staan en druk haar kop in die dam. Die hele hairdo daarmee heen.

Maar die ding wat my pla is dat my gewrigte so seer is dat ek nie eens my hande kan buig nie. Van die blowdry, Antie weet?

Ja, ek verstaan wat jy sê, maar waar is die vrou nou? wil ek weet, want my nuuskierigheid oor die vrou is groter as die mannetjie se seer gewrigte. Mens, ek kon mos sien hoe die stomme vrou hardloop met ’n bos bye om haar kop agter die soet aan.

Ek weet nie Antie, ek weet net sy is goed gesteek.

Ek lag toe so binnesmonds vir die storie. Die stomme vrou, maar toe onthou ek dat ons hierdie mannetjie se gewrigte moet dokter.

Daai pyn klink of jy ’n rumatiek gaan kry.

Jy weet, ek het ’n Neef gehad wat daar van Griekwaland WEs af gekom het. Oom Eelt Erdvark. Hulle het hom so genoem want hy het Eelte gehad op sy hande net soos ’n erdvark.

Hy het ’n wonderlike gawe gehad om die plante van die aarde uit te ken. Watter giftig is en watter nie.

Nou sy oorlede vrou het so met die rumatiek en Borspyne gesukkel. Hy het dan gewag tot die Augustus maand is en dan het hy daardie Augustusbossie gaan pluk Die bossie het sulke rooskleurige en pers blomme. Te pragtag. Hy bot net Augustus maande.

Hy het toe daardie blare gevat en ’n tee daarvan gemaak. Sommer bottels vol sodat dit vir lank kan hou en vir verkoop ook.

Ek het nog ’n bottel hier agter, kom ek gee dit vir jou dan maak jy dit net warm, drink dit voor slapenstyd en jy sal sien, more is daai gewrig weer reg vir die Asgras vrou.

Ag, dankie Antie, ek waardeer dit tog so baie. Hoeveel moet ek drink? Antie weet, my hande is my lewe, dis my geld, en die mannetjie praat nog heeltyd afdraende.

Drink net so knertsie, soos wat jy ’n soetwyntjie sal vat, en ek wys sommer met my vingers hoeveel.

 

Toe ek in die kamer kom en die oom lê al in die kooi, wou hy toe nou weet van die Asgras vrou en wat het oom Eelt Erdvark met alles te doene.

Die oom het mos maar die gewoonte om alles af te luister, nuuskierig sien?……

Maar nou wonder ek hoeveel bye daardie stomme vrou bygekom het, want ’n by is ’n lelike ding. Ek het al gehoor dat bye ’n uitgetroeide man morsdood kan steek.

Toe die oom die lig afsit en ons lê nog so rukkie in die donker begin daai kooi van ons so liggies skud soos die oom aan die lag gaan.

En nou my man? wou ek heel verbaas weet.

More hoor jy ’n storie oor ’n vrou met Asgras hare wat gesteek is, ek kan nie wag nie, sê die oom toe vir my.

Ek gaan lieg as ek sê dat ek nie nuuskierig is oor die storie nie, maar ons sal maar moet wag….

DIE MUNTLEGGING

Dit het alles begin die dag met die muntlegging in Tweeling. Almal was daar.

Al die Kennedys wat langs die treinspoor gebly het het gekom, die Vernon vrou van die Tuisnywerheid ook. Sy het bakke vol Koue Dadelpoeding gebring, Sneeupoeding, Sponsvingers en Gestoofde Appels met Lemoensap.

“Tydens ’n muntlegging byeenkoms moet daar gestoofde appels wees.” het die Vernon vrou gesê.

Só kom die hele dorp bymekaar om munte te lê ten bate van die ouetehuis se opknapping. Met daardie geld gaan die gebarste pype reggemaak word, lekkende dakke gaan toegemaak word (ek hoop die lekkende tannies ook) sê Tannie Hessie vir my.

Tannie Hessie is nou nie juis aan vir sulke byeenkomste nie, maar sy het gehoor van die Vernon vrou se lekker gestoofde appels en besluit maar om van die verbode vrug te gaan proe.

“VREDE” moet nou op die parkeerarea se vloer uitgeskryf word met bordkryt en dan kan mense nou al hulle kleingeld bring om die VREDE met geld te bedek.

“Ja, die Centpenlilly-vrou en haar niggie is ook hier,” fluister Tannie Hessie Benson vir my
“Los maar eers Tannie” sê ek.
“Dis van los dat ons sit waar ons sit vandag.” sê Tannie Hessie.

“More, Hessie” groet die Cenpentlilly vrou in die verbystap om VREDE te begin uitskryf op die grond.
“More” sê Tannie Hessie.
“Kindjie, daardie vrou gaan weer alles bedonner. Sy verbeel haar te veel. Kyk hoe lyk sy. Sy lyk so platgeval soos souskluitjies wat se deksel jy te vroeg opgelig het. So kan mens nie loop nie. Kyk haar voete, lyk soos ‘n kersfeesgans s’n”
“Tannie moet nou maar terughou vandag, dit gaan vir ‘n goeie doel” sê ek.

“Ek hoor stemme” sê die Hitchroth vrou

“Die vrou hoor glo stemme van haar man die dag dood is. Toe hy die emmer geskop het, het sy haar selftrots verloor en begin lyk soos vla-snysels. Nee man, so kan mens nie tussen klomp mense bly nie. Ons moet iets doen” sê Tannie Hessie.

Ek probeer keer, maar niks help nie. As Tannie Hessie op loop is met ‘n ding, dan loop sy nie net nie, maar sy hol sommer ook.

Die Centpentlilly vrou staan so terug, bekyk haar skryfwerk op die grond en kondig aan:
“Julle kan nou maar begin pak. VREDE is gereed. Bring die kleingeld” sê sy.
Die Vernon vrou maak haar bakke oop en die reuk van gestoofde appels en dadelpoeding trek deur die lug.

Mense pak munte uit, ‘n koor sing ‘n Halleluja lied, Hitchroth vrou bly stemme hoor, DONKER STEMME, soos sy dit sê.

Toe een van die weeskinders die laaste blink sent lê om die woord te voltooi, kom daar ‘n donkerte oor die ouetehuis se parkeerarea.

“Ek hoor die stemme duidelik. Ons moet oppak en gaan” sê Hitchroth in ’n diep stem, baie stadig en dramaties.

“Ek het julle mos gesê julle vang ‘n ding aan wat julle nie behoorlik kan klaarmaak nie” gil Tannie Hessie vir Cenpentlilly.

‘n hele swerm pikswart kraaie kom oor die parkeerarea gevlieg, tel elke blink geldstukkie op en vlieg weg. Al wat oorbly is die bordkrytlyne op die vloer.

“Sien julle, vir wat sukkel julle met dinge waarvan julle niks weet nie. Cenpentlilly het VREDE verkeerd gespel, sy het VERE geskryf en dit het die kraaie gelok” skreeu Tannie Hessie nou verwoed.

Nou het ons niks nie, behalwe ‘n halwe Vlasnysel en ‘n platgevalde souskluitjie….Niks nie…..Ek gaan huistoe. Koebaai….en daar stap ek en Tannie Hessie straat af en ek verbeel myself ek sien ‘n smile op haar gesig.

HUIS PALEIS

HUIS PALEIS PONDOK

Toe ek vanmiddag van die skool af kom, stuur my ma my gou oor na Tannie Hessie se huis toe.
Tannie Hessie Benson is ons buurvrou.
Sy woon alleen in haar baksteen huis, wat sy haar “paleis” noem.

“Gaan gee gou vir Tannie Hessie die hemp en vra sy moet die knope aanwerk” stuur my ma my met ‘n hemp, knope en garing oor.

Tannie Hessie is al oud en het nie baie geld nie. Dit is hoekom my ma dan altyd vir haar vra om klein werkies te doen, dan betaal ons haar.

Ek en Tannie Hessie het al groot maats geword. Sy gee altyd vir my koeldrank en koekies as ek daar kom, dan vertel sy vir my stories van ou dae. Dis altyd baie lekker.

Net soos vandag. Ek kon nie wag om die hemp en knope te vat, want ek weet sy gaan my daar hou vir ‘n storie.

Ek klop aan haar huis se deur (wat sy Haar Paleis) noem.
“Ja, Kindjie kom in” nooi sy.

“Hallo Tannie. My Mamma het gevra of Tannie asseblief hierdie hemp se knope sal aanwerk en hier is sommer die koeverttjie met geld in.” en ek gee dit vir haar.

“Ja my kindjie. Kom in. Ek is reeds besig in die kombuis om knope uit te sorteer. Jy moet maar verby alles kyk. My huis is deurmekaar. Hierdie paleis van my is sommer nou ‘n pondok” sê sy.

“Tannie, wat is ‘n pondok?” vra ek, want ek het nog nooit so ‘n woord in my hele lewe gehoor nie.

Sy loer oor haar brilletjie na my toe, glimlag, gooi vir my ‘n glas koeldrank en sê: “Sit hier by my”. Toe weet ek hier kom ‘n lekker storie.

Uit haar koekblik met die twee wit kaatjies op wat so loer, haal sy Apie Koekies uit en gee vir my drie.

“Mag ek vier kry asseblief Tannie?”
“Ja, jy mag….maar dis dan HUIS, PALEIS, PONDOK, VARKHOK” sê sy en glimlag sklempies vir my.

“Nee, dis nie vir die varke nie tannie. Twee koekies vir my en Twee vir my sussie” sê ek.

“Ja, ja, Kindjie ek weet. Kom ek vertel jou van Huis, Paleis, Pondok.

Ek weet nogsteeds nie wat ‘n Pondok is nie.

“Kind, ‘n Pondok is sommer so opslaan huisie. Dis so huisie wat iemand sommer met planke en sink aanmekkar getimmer het. Nie eers ‘n netjiese dak nie. Ek dink as die reën dan stroom die water soos ‘n rivier daarin.”
Ek kyk met groot oë na die PONDOK STORIE
‘Ja, ‘n pondok is ‘n snaakse ding. As dit die dag warm is, is die pondok Vuurwarm binne, as dit koud is buite, is die Pondok Yskoud binne. Dis ‘n lelike ding daardie Pondok” sê sy.

Ek dink ek verstaan nou wat ‘n Pondok is.

“hoekom het Tannie so baie knope op die tafel?” vra ek weer.

“Kindjie, hierdie knope het ‘n speletjie geword. Jy sien, toe ek ‘n klein dogtertjie was, net soos jy nou, het ons altyd die knope aan ons skoolhemde getel.
Maar ons het dit nie met een, twee, drie getel nie. Nee, ons het dit met ander woorde getel. Dan het dit ‘n speletjie geword. Kom hier, ek wys jou.”

So trek sy my nader en bekyk my skoolhemp

“Nee, Tannie. Tannie moet die knope aan die ander hemp aanwerk, nie aan hierdie een nie” keer ek want ek dink sy wil my hemp se knope aanwerk.

“Ja, ja ek weet. Kom ek wys jou.”

Sy wys met haar krom vinger na my boonste knoop, en baie stadig en versigtig begin sy praat.

‘HUIS’ begin sy……

ek skrik eers

‘PALEIS’ gaan sy voort

ek is nou eers bekommerd

PONDOK,
VARKHOK
HUIS
PALEIS…..
en dis die laaste knopie waarna sy wys.

“Sien, jy bly in ‘n paleis.” sê sy.

Ek lag en voel sommer Kielie-plesierig.

“O, ek sien. mens tel die knopies aan jou klere dan waar jou knope ophou, daarin woon jy. gelukkig bly ek nie in ‘n Pondok nie.” sê ek.

“Ja, my Kind. ek het maar altyd gesorg dat my knope mooi uitwerk dat ek in ‘n paleis woon. As daar nou ‘n ekstra knoop was wat my na ‘n pondok toe vat, het ek die stilletjies afgesny en in my skooltas gesit” vertel sy die storie.

Ek hou van die storie. Ek hou sommemr baie daarvan

“Dis hoekom, my kind, ek vandag nogsteeds in ‘n `Paleis woon, want my knope het my na ‘n Paleis toe gevat.

DIE OU HUIS

“Vandag sal jy moet sterk staan. Jy sal moet baklei teen die trane. Trane van woede maar dalk van heimwee ook.” prewel Tannie Hessie Benson.

“Ek belowe niks nie” hoor sy ’n stem vanaf die groot stoep.

“Kyk hoe lyk jy. Kyk na hierdie ou, rooi stoep. Jy het altyd geblink en is met trots opgevryf, maar wat ek hier voor my sien laat my in ’n hartseer en ’n gruwe bui val. Ja, ek val in ’n bui en ’n hartseer want mens stap nie sommer in een in nie. Nee, jy val in hom.

Tannie Hessie druk haar vuiste in haar heupe, trek haar mond op ’n hoek, so asof sy ’n suur ding beetgekry het, of ’n suur ding het haar beet gekry.

Hierdie huis reg voor my was ’n herehuis. Dit was ’n plek waar Afrikaanse families bymekaar gekom het. Mense het fees gevier. Van Kersfees, doop tot troues is hier gehou.
Vername mense het hier bymekaar gekom.

Die Koegelenberg gesin het vir klein Koot hier gedoop. Daai kind het so geskreeu dat die ma skoon flou geval het. Niemand kon haar by kry nie en die dag toe sy weer bykom was sy nooit weer dieselelfde gewees nie. Sy is tot vandag toe nog simpel.

Mans met swart baadjies en swart hoedens het hier kom vergader.
Vroue met handskoentjies en hoedjies het vrouedae hier gehou. Trotse spul gewees.

Die gras het reg om die opstal gegroei en die bome was ’n Goddelike koelte vir anties met gloede, kinders wat plaas-plaas speel en jong mense wat agter die stamme staan en liefdeswoorde vir mekaar belowe.

“Ek sal iets moet doen.” sê Tannie Hessie weer.

“Jy sal my moet help” praat die deur.

“Moenie bekommerd wees nie. Ek gaan vir jou olie en daai handvatsel gaan gevryf en geblink word.”

“Ek is verniel. My siel is seer” kom daar weer ’n stem.

Tannie Hessie maak haar oë saggies toe en begin bid. Iets wat sy min doen, maar vandag gaan daar gebid word.
Vandag gaan die bose uit hierdie kosbare huis gedryf word. Al doen sy dit vrou-alleen.

So begin Tannie Hessie die deur olie.

“Dankie” sê die deur.

Sy vryf die handvatsel en die skarniere blink. Daai koper is weer rooi-blink
“Dankie” sê die handvatsel.

Die hele dag is sy besig en laatmiddag gaan sy by die tafel in die kombuis sit.

Sy ruik weer die koffie. Sy proe daai vars brode. Sy hoor weer vrouens in die eetkamer lag terwyl mans in die sitkamer sit en praat oor die weer, vanjaar se oes en jong seuns wat hulle boeredry gaan oorvat.

Alles sukses stories.
Mooi stories

“As Tannie so alleen in hierdie verlate ou huis sit” vra ek

“Kind, hierdie was ’n wonderlike plek. Hier het kinders tot laat in die aand wegkruipertjie gespeel. Die groter kinders het blik-a-spaai gespeel.

Die ander kinders wat dalk bietjie groter was het onder die bome gestaan en vry. Dit is a familie plek hierdie.
Ons het tot laat in die aand op die stoep gesit en stories vertel, selfs drome gedroom. Nou is daar niks oor van die drome nie. Niks, sê ek vir jou”

“Het Tannie koors?’ vra ek

“Kind, sien jy daardie spens? Daai rakke het gebuk onder konfyt, ingelegde perskes en tuisgebakte brode. Kerfees was dit net gemmerbier en klein koekies. Families het saam om hierdie hout tafel gestaan en deeg rol, koekies uitdruk en roesyne in die gemmerbier gegooi. Dis dinge wat was. Wat gaan nou van ons word?”

“Kan ek vir Tannie soet tee maak?” vra ek.

“Sien jy daai vuurherd? Sien jy dit? In die winter het daar ’n vuur gebrand wat hierdie hele plek warm gemaak het. In die winter het die mans koud van buite af ingekom, hulle hande daar warm gemaak en dan het almal geweet hierdie plek is veilig en dis ons plek die.”

Tannie Hessie staan op en vat my aan die arm.

“Kom kyk. Ek wil vir jou nog iets gaan wys.”

Ons stap in die lang gang af en gaan staan onder waar die badkamer links indraai.

“Sien jy hierdie gang? Sien jy dit? Hier het dosyne bruide afgestap, reg in die arms van hulle geliefdes. Hierdie gang praat van liefde. Hierdie mure getuig van vrede. Sien jy dit?”

“Ek sien, Tannie” sê ek.

“Kan ons gaan tee drink?’ vra ek weer.

“Hierdie hout vloere het geblink. As die familie hier bymekaar gekom het, het ons as kinders saggies opgestaan en op ons tone hier afgestap, reguit spens toe. Hierdie vloer het ’n taal gepraat wat net ons verstaan. Die groot mense het nie daai taal geken nie. Dit was ons geheime taal.” en daar trek Tannie Hessie haar skoene uit en stap op haar tone die gang af.

Ek doen dit ook.

“Ek verlang na alles wat was. Ek wens ek kan weer sing. Ek wil weer om middernag in jou oor fluister” hoor ek ’n stem.

“Tannie, het Tannie dit gehoor?” vra ek verskrik.

“Ja, Kind, dis die taal van die gang. Hy het jou gekies” sê sy

“Tannie, ek dink ek wil bietjie gaan lê”

“Daar is nie tyd vir lê nie. Ons moet werk. Jy sal moet help. Hierdie gang het met jou gepraat en jy is gekies. Kom” Ons trek weer ons skoene aan en stap na die hoofslaapkamer toe, of wat eens die hoofslaapkamer was.
“Na jou sal ek kyk. Vee net bietjie die vloer uit” hoor ek ’n stem.
“Die winter gaan koud wees. Sorg dat die ganse goed gepluk word sodat ons die kussings en komberse kan opstop. Winter in die Vrystaat is bytend koud”
“Het Tannie gehoor?” vra ek grootoog.
“Jy is gekies” sê Tannie Hessie.

“Sien jy daardie vensters?” vra Tannie Hessie en wys na die sitkamer se groot oopskuif vensters.

“Kan ons nie maar loop nie?” vra ek

“Ons is nou wel gekraak en party is gebreek, maar ons sal nogsteeds vensters bly. Help ons net om ’n nuwe ruit in te sit en dit styf te plak met daai goeters wat kliphard word.”

“Jy is gekies” sê Tannie Hessie toe ek grootoog na haar kyk.

Toe weet ek.

Tannie Hessie het saggies by die deur uitgestap en op die stoep gaan sit. Ek het bly staan. Ek wil meer weet. Ek wil deel wees van die oplossing. Ek wil hierdie huis lewe gee.

“Wie is julle?” vra ek saggies.

“Ons is verminkte boere. Hulle het ons gebreek en ons mag stukkend wees, maar ons gaan weer opstaan en blink.” praat die stukkende vensters en ek besef dis al die gruwel plaas-aanvalle en moorde.

“Ons is Rhodes, Totius en Kruger” hoor ek die gang praat. “Hullle het ons verniel, maar ons gaan bly staan. Vryf ons net klein bietjie blink.” en ek pollitoer die vloer blink en glad en Kruger glimlag.

“Ek is ’n universiteit. Ek gaan weer vol word en die ingeleg gaan weer op my rakke staan. Al wat dit kos is om my af te stof” praat die spens. Ek stof al die rakke af was die ou canfruit bottels uit.
“Dankie, nou kan ek vir al die jong mense weer gee” praat die spens.

“Jy red my” hoor ek ’n rowwe stem.

“Wie is jy?” vra ek hees en saggies.

Die huis se deur gaan effens oop, ’n geskeurde gordyn loer by ’n gebreekte venster uit en ’n dakplaat klap toe die windtjie begin waai.

“My naam is Suid-Afrika. My mure is dik en stewig. Ek kry seer, maar dankie dat julle my probeer red” hoor ek die huis praat.

“Daar het jy dit, Kind, jy kyk na Ons eie Suid-Afrika” sê Tannie Hessie en skink ’n koppie koffie in die mooiste koppies wat ek nog ooit gesien het.

Dit vat net een ou Tannie, ’n mannetjie met stywe broeke en die mooise skinkbord met beeldskone koppies en pierings om te red wat daar nog te redde is.

RY SAAN NET MY

Dis nou nie juis ‘n ‘saamry” brief nie, maar sommer net ‘n dood eenvoudige ‘saamstap’ brief.
Laatmiddae, as die groot reëbui en storm verby is en die son maak alles om my blink, gaan stap ek my gewone paadjie deur my tuiste, die Aftree-oord in Kempton Park.
Terwyl mens so stap, dan breek die groot dink in jou uit. Soos die moderne mense nou sal sê “jy mediteer”.
Omdat ek nie meer vandag se kind is nie en lank in die tand is, stap ek maar stadig, maar dis vir my ‘n plesier.
So in die stap eet ek aan die nartjie wat Stanley vir my bring. Stanley kon my kleinseun gewees het en hy kom kuier gereeld by my of stap soms saam.

Die eerste huisie waar ek verby stap, behoort aan Miems. Daar lê ‘n baie diep jammerte in my vir Tannie Miems.
“Middag Hessie. Hoe gaan dit met jou? Waarheen is jy oppad? En hoe gaan dit met Timothy (Dis nou my dogter)? Het sy goed gevaar in die eksamens?”.
Tannie Miems kan nie meer onthou nie. ‘n Gevaarlike siekte wat se naam ek nie ydel gebruik nie. Timothy is wel my dogter, maar sy is ryk getroud en woon al 8 jaar in Ierland. Tannie Miems het nog vasgesteek by die gedagte dat Timothy nog in Matriek is.
Dan stap ek verby die bedding met die Krismisrose in. Daardie blou wat soos ‘n koningskleed pronk. Die bedding perfek gemaak deur Markus wat in die tuin werk.
“Middag Mêrrim. Hoe gaan dit met Mêrrim?” altyd vriendelik en soos hulle sê: VRIENDELIKHEID KOS NIKS.

Verder in die paadjie af, stap ek verby Toos van Tonder se plekkie. Hy spog met die mooiste groentetuin, sommer so op die sypaadjie. Dan groei daar nog kruie voor sy kamervenster, glo om die vlieë en muskiete weg te hou. Ek weet darm nie so lekker van daardie bygeloof nie, maar elkeen maar vir homself.
Oom Toos van Tonder het g’n kind of kraai nie. En dit laat ‘n baie diep jammerte in my siel vir hom kom lê.
“Middag Hessie. Kom in vir ‘n koffie. Kom kyk hoe vorder my beetplantjies. Kan jy nie help met die aanwerk van ‘n knoop vir my baadjie nie?” Altyd net vrae wat hy vra. En dis eensaamheid wat ‘n mens sulke vrae laat vra. Niemand kom kuier ooit by hom nie. Ek kyk na die plantjies, drink ‘n koffie en werk sy knoop aan. Net om volgende week weer dieslefde plantjies te kyk en dieselfde knoop weer aan te werk.

So in die wegstap van Oom Toos Van Tonder af, bid ek vir hom en vra onse Here om sy eensaamheid ligter te maak en iemand vir hom te stuur om te kom kuier. Al is dit net iemand wat ook ‘n nartjie vir hom kan bring.

By die laaste draai, waar die perskebome sommer so trots staan, stap ek verby ‘n baie dierbare vriendin se huisie verby.
Sy het altyd ook op die stoepie gesit en groet en ge-hoe gaan dit, wat maak jy, waarheen is jy oppad, hoekom stap jy alleen, wie is die outjie wat saam met jou stap?…..maar vandag is sy nie op haar stoep nie. Haar gehekelde kombersie lê alleen op die rystoel. Die tuinhekkie halfpad oop. Die kantgordyn lyk of hy tong uitsteek deur ‘n halfoop venster.
Tannie Leonie is nie meer met ons nie. Sy het laasnag gegaan. Soos ons nou maar hier in die aftree oord sê “DIE ENGELE HET HAAR KOM HAAL”
Ek voel hartseer.

Terug by my huisie gaan sit ek op my stoepie, kyk na die Gesiggies wat mooi blom, bewonder die Malva wat sterk bly staan, glimlag vir die Pitunias wat so gewillig blom en ek sê dankie vir die liewe Here dat ek oud is, maar dat ek nog wel gesond is. Dankie dat ek kan stap, dankie dat ek met my medemens kan praat en dankie dat ek my Byble snags kan lees.

GOEP EN SY TAS

Tannie Hessie Benson vertel:
“Toe my niggie se seun die dag trou, was dit ‘n vreemde gedoente. Daardie einste troue was op die nuus, die tv, in koerante selfs tot in die Wagtoring van die Jehovas. Dit was diè troue in Pretoria
Mense het van ver ingekom vir die troue, selfs ingevlieg van ander lande af.
Ou Goep was so ingenome met homself gewees. (dis nou my niggie se seun, die bruidegom)
Die naam Goep is maar ‘n aangeneemde naam, want hy het mos altyd so op die werk geloop en roep.
Hy het na honde geroep, katte, ander mense, die voeēls in die neste. Maar hy kon nie lekker R sê nie, toe word hy maar Goep.
Goep het ‘n skelm streek gehad, maar kom ons maak dit nou mooi duidelik, dis nou baie ver langs family.

Die dag met die troue, sien ek die bruid vir die eerste keer.

‘My koot, sy lyk soos ‘n Knysna Pappagaai!’ skreeu ek toe nou.
“Stil!’ sê my oorlede Charles.

Die mense wat ingevlieg het van Suidwes, Lorenzo Marques en India is met die mooiste karre gehaal op die lughawe en so is hulle in ‘n stoet die dorp ingelei.

Amper soos om ‘n nuwe dominee te kry. Dan het ons ook so in ‘n stoet gery.

Goue, silwer en rooi konfetti is voor in die pad gegooi.

Toe daai bruid uitklim, skrik ek myself lam.

EK staar die vrou skaamteloos aan. Sy kom dan uit Indie uit. Sy is geSarie, geKolletjie en alles. Die reuk van haar wierook hang oor die hele Pretoria en daai hare van haar is so plat en blink geAmla dat mens vir dae aaneen sal moet was om die olie uit te kry.

“Gup, kry dit tas” sê sy toe sy uit die kar klim.
Darm kon so bietjie afrikaans praat….dink ek

Een van die stoet se karre het die vreemdste nommerplaat. R 007 GP

Waarvoor staan die R? vra ek toe vir ou Goep.

Tannie Hessie, moenie se hard praat nie. Stadig nou. Hierdie nommerplate is vervals. Ons kon nie die regtes opsit nie, want anders betaal die mense nie vir die troue nie. Dis skelm mense. Maar Tannie sien, die saak staan so. Pretoria se straatname is mos verander. Geen mens weet waar ons nou is nie, maar toe reken ek, siende dat die res van die ou PROES straat gevind is, was die R nog al die tyd weg. Ek kon nie daai woord oor my lippe kry nie en omdat ek sukkel om R te seê maak ons nou maar die nommer net met ‘n R….Tannie Sien,?

Ek verstaan niks nie.

“Proes straat is weg, maar gelukkig toe kry hulle die P, O E en die S, maar die R was weg….toe maak ons dit sommer maar so. As tannie Verstaan.?

ek dink ek verstaan.

Meteens kom daar ‘n stem oor die gedruis van mense en karre en toe ek sien, staan die bruidegom en skreeu.

GUP, KRY DIE TAS….ONS MOET GAAN AANTREK….skreeu sy op suiwer afrikaans.
AMANDLA skreeu Goep.

Ek wil huil.

Daar stap Gup en die tas die Lost City binne en van die res van die troue kan ek nie onthou nie, want al wat ek kon sien is die R, vir GUP en sy TAS.

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: